از هیچ تا هیچ

پیش نوشت: لطفا به تفاوت بین دو واژه ی مکتب و فرقه توجه داشته باشید.

جریان تفکرات درون گردی (عرفانی) مدرن در ایران، رشد اولیه خود را بدون تردید مدیون دکتر شعبان طاوسی ست. وی یکی از اولین کسانی بود که سعی کرد مسائل فوق طبیعی را با استفاده از تئوری های روانشناسی – بویژه تئوری ضمیر ناخودآگاه زیگموند فروید -  توضیح دهد. دکتر طاوسی (کابوک) همچنین با نوشتن کتابهایی در زمینه ی هیپنوتیزم، خود هیپنوتیزم و تمرکز فکر تلاش کرد تا پدیده هایی را که در علوم باطنی شاهدش هستیم در قالبهای علمی، کلاسیک و مستدل  بیان نماید. (بر خلاف خیلی از نویسندگان ایرانی که بدون تشریح یا توضیح چنین پدیده هایی خواننده را مستقیما به قسمتهای عملی و تمرین های بازاری پرتاب می کنند). مرور کتابهای دکتر طاوسی نشان می دهد که ایشان در ابتدا مدافع ماده گرایی بوده و اعتقاد چندانی به روح یا عالم غیب نداشت. بر همین اساس نیز تمام پدیده های فوق طبیعی را نتیجه ی حکومت ضمیر ناخودآگاه و  تسلط آن بر ضمیر آگاه می دانست. اما در کتابهای آخرش علاوه بر کنار گذاشتن اعتقادات اولیه، مطالب زیادی در مورد دنیای غیب و چگونگی تقویت نیروهای فرامادی نوشته است. علتش شاید این باشد که وی بعد از نوشتن چند کتاب اول خود با صوفیان آشنا شد و چنان که خود می نویسد، به سلک درویشان در آمد. چیزی که ادبیات دکتر  شعبان طاوسی را برجسته می کند، این است که وی تا آخرین لحظه از نگاه علمی و رویکرد منطقی خود دست برنداشت و همواره سعی داشت که یافته های خود را با اخرین اکتشافات پزشکی و روانشناسی همراه سازد. مرحوم طاوسی در جریان جنگ هشت ساله به دلایل سیاسی متحمل فشارهای زیادی از سوی حکومت شد و حتی مدتی نیز در زندان اوین زندانی بود و او را تحت شکنجه و آزار و اذیت قرار دادند. برای انتشار کتابهایش نیز همواره با مشکل روبرو بود. علاقمندان علوم باطنی حتما به یاد دارند که طی سالهای شصت و پنج تا هفتاد شمسی کتاب خودهیپنوتیزم ایشان (چاپهای چهارم تا هشتم) چه سر و صدایی در محافل درون گردی راه انداخت و تقریبا همه جا در چنین مجالسی مورد بحث قرار می گرفت. البته این را هم باید گفت که نوشته های دکتر طاوسی بویژه نتیجه گیری های ایشان دارای نواقصی ست و بعضا نمی توان به آنها استناد کرد. به هر حال این کتابها و همینطور سخنرانی های ایشان تحرکی در علوم درون گردی ایجاد کرد و جوانان زیادی را جذب خود نمود.

از بین صاحبنظران دیگری  که در ترویج تفکرات درون گردی معاصر سهمی داشته اند می توان دکتر رضا جمالیان، حسین الماسیان و محمد جعفر مصفا را نام برد.

جامعه ایران طی بیست سال گذشته پذیرای سه دسته از مکاتب درون گردی خارجی بوده است: تفکرات آسیای شرقی، تفکرات اروپایی و تفکرات آمریکایی (شمال و جنوب). ورود این مکاتب به تاسیس فرقه هایی چند و همینطور تشکیل حلقه های درون گردی انجامیده است. منظور از حلقه ی درون گردی گروهی از علاقمندان به یک مکتب باطنی ست که در رابطه با آموزش های آن مکتب دور هم جمع می شوند.

آسیای شرقی:

با اینکه کتاب مقدس اوپانیشادها حدود ۳۵۰ سال پیش توسط داراشکوه با عنوان «سر اکبر» به فارسی ترجمه شده است، اما بسیاری از علاقمندان به مسائل درون گردی بوسیله ی کتابهایی که از زبان های اروپایی ترجمه شده  با مکاتب هندی و بودایی آشنا شدند. این در حالی ست که محققان اروپایی اولین بار از طریق همان ترجمه ی فارسی داراشکوه کتاب اوپانیشادها را شناختند.  اوپانیشادها شامل سرودهای مقدسی ست که حدود ۵۰۰ تا ۸۰۰ سال قبل از میلاد مسیح نوشته شد و تقریبا تمام کتابهای ترجمه شده از زبان های اروپایی درباره ی یوگا و مکاتب هندی تعلیمات نظری و عملی خود را از این کتاب گرفته اند. موضوعاتی مثل پرانا، تمرینات تنفسی و روش های نشستن در کنار افسانه های هندی در اوپانیشادها نوشته شده و منبعی کامل و جامع برای کسانی ست که به مکتب های درون گردی هندی علاقمندند. کتاب مهم دیگری در این زمینه که شش ترجمه ی فارسی نیز از آن موجود است باگاوادگیتا می باشد که در ایران بیشتر مورد توجه پیروان فرقه ی بکتی یوگا قرار گرفته است.

موضوعی که علاقمندان به مکاتب هندی چندان توجهی به آن نکرده اند این است که کتابهای موجود در بازار ایران از یک طرف شکل مسیحی شده و از طرف دیگر نسخه ی ساده شده و بازاری این مکاتب را به نمایش می گذارد. یک نمونه ی آن تعلیمات ماهاریشی ماهش یوگی است که با علامت اختصاری «تی ام» در بسیاری از شهرهای ایران دارای نمایندگی ست. آموزش های تی ام و سایر آموزش های هندی حاصل موج مهاجرتی هستند که در دهه شصت و هفتاد میلادی در قرن گذشته بوقوع پیوست. طی این بیست سال از یک طرف جوانان زیادی از آمریکا و اروپا راهی هند شدند و از طرف دیگر اساتید زیادی از هند به آمریکا و اروپا مهاجرت کردند. تعداد معدودی از مهاجرانی که پس از سال ها به به موطن غربی خود بازگشتند، بعلاوه اساتید مهاجر هندی، مکاتب مختلفی را در کشورهای غربی پایه گذاری کردند و مفاهیمی مثل مدیتیشن، مانترا، ریلاکس و یوگا را در جوامع غربی جا انداختند. این اساتید برای اینکه ذهن عملگرا و زندگی پر تکاپوی انسان غربی را – که در دنیای صنعتی وقتی برای مراقبه نداشت – با خود همراه کنند، از یک طرف به ساده کردن تکنیکهای مراقبه روی آوردند و از طرف دیگر مفاهیم هندوئیسم را در قالب های تفکری مسیحی در جوامع غربی منتشر نمودند. تعلیمات حاصل از این رفت و آمد، طی بیست سال گذشته به ایران نیز رسید و همان چیزی را بوجود آورد که اکنون در جامعه با عنوان های عرفان مدرن یا عرفان سکولار شناخته می شود. دو مکتب مهم دیگر که از همین طریق وارد ایران شدند، ذن بودیسم و تائوئیسم است که بیشتر مورد توجه کسانی قرار گرفته که با ورزش های رزمی شرق آسیا (بویژه کونگ فو و تای چی) سر و کار دارند.

علاقمندان واقعی مسائل درون گردی که عمری در این راه وقت صرف کرده اند و در ضمن هیچ مکتب یا فرقه ای را ایستگاه آخر خود تلقی نکرده اند به خوبی می دانند که مرادخواهی و مرید پروری یک چیز است و شناخت دنیای درون چیز دیگر. زمانی که انسان های جستجوگر برای شناخت اسرار فوق طبیعی مجبور بودند هزاران کیلومتر سفر کنند و در نهایت خود را تحت اختیار استاد یا فرقه ای قرار دهند و عمری صرف نمایند تا با تعلیمات سری آشنا شوند، دیگر به تاریخ پیوسته است. کسانی هم که هنوز بر این روش ها پا می فشارند، همچنان در گذشته زندگی می کنند و پرده ی اندیشه های فرقه گرایانه مانع می شود تا به اطراف نگاه کنند. درون گرد قرن بیست و یکم به هر نوع اطلاعاتی در هر زمینه ای با صرف اندکی وقت دست پیدا می کند و ذهن کنجکاو و پرسشگر او بهتر از هر استادی می تواند در پیچ و خم های ناشناخته، راهنمایش باشد.

پی نوشت: تا پیش از این به جوانان شما مژده می‌دادیم که امام زمان را خواهید دید، اما حالا به سالخوردگان نیز بشارت می‌دهیم که حضرت را خواهند دید

جمله ی فوق، از مقاله ی جالبی ست در نشریه شهروند امروز که به خبرهایی درباره فرقه های امام زمانی پرداخته است. روش کلیک کنید تا اصل مقاله باز شود

بعد از انقلاب خصوصاً بعد از جنگ، گرایش به تصوف زیاد شد. و این هم مسبوق به سابقه است کلاً در همه جا هر گاه جنگی رخ داده، بعد از آن گرایش مردم به معنویت و عرفان زیاد می‌شود. دکتر عبدالحسین خسروپناه

به نظر می رسد که تصوف درحال حاضر دوران طلایی فعالیت خود را در جامعه ایران سپری می کند. دستکم هیچ جا در پنجاه سال اخیر فرقه های درون گردی صوفیه تا این اندازه در جامعه فعال نبوده و هواخواه نداشته اند. انبوه کتابهایی که درباره صوفی گری منتشر شده اند و انتشار کتابهایی که قبلا فقط به صورت خطی یا فتوکپی در خانقاهها دست بدست می گشت و وجود سایت ها و وبلاگهای بسیار در زمینه تصوف، حکایت از جذابیت این محدوده برای دو نسل اخیر دارد. اقای مایل هروی در مقدمه ی کتاب این برگ های پیر توضیح می دهد که در پنجاه سال گذشته مشهورترین آثار عرفانی، تصحیح، احیا و بعضی از آنها بررسی نیز شده است و چند صد رساله و کتاب کوتاه و بلند عارفان گذشته منتشر شده اند. با این حال وی این را نیز ناکافی می داند:

وقتی در دهه اخیر به تحقیق در تاریخ ادبیات تصوف اهتمام کردم و تدوین آن را در قلمرو تاریخ زبان فارسی دری مجال طرح دادم و پایه تدوین را بر تفتیش و بررسی مستقیم آثار پیوسته و وابسته موضوع مذکور گذاردم، دریافتم که می بایست همزمان با تالیف چنین آثاری، بسیاری از نگارش های کوتاه و بلند عرفان و تصوف را نیز احیا کنم.

شاید علت رویکرد مردم را به فرقه های درویشی در دو دهه اخیر - علاوه بر دلیلی که دکتر عبدالحسین خسرو پناه ذکر فرموده اند -  بتوان در نکات زیر یافت:

اول اینکه رسانه های رسمی در این مدت تاکید زیادی بر مذهب و مسائل مذهبی داشته اند. این بمباران تبلیغاتی وسیع در ربع قرن گذشته موجب شده تا آن قسمت از روحیات مذهبی مردم که در اعماق دنیای درونِ هر یک از ما ریشه دارد به سطح بیاید و احساس جستجوی معنویات شکوفا گردد. اما از طرف دیگر مذهب سیاسی و اشتباهات فاحش روحانیون حاکم در عرصه ی سیاست، اقتصاد و جامعه، همچنین دوروئی و بیان تحکم آمیز ایشان در برخورد با مردم، به اینجا ختم شده که علاقمندان معنویت، مذهب رسمی و حکومتی را محدوده ای مناسب برای گرایشات معنوی خود تشخیص نداده و به حلقه های صوفی گری روی آورند.

روی آوری به معنویات برای بسیاری از صاحبنظران امری پسندیده است و به عقیده ی آنها به رشد اخلاقیات منجر خواهد شد. نکته ای که این وسط نادیده گرفته شده، رشد یک بعدی ست. چنین رشد نامعتادلی در هر زمینه ای – خواه معنویت و خواه علم یا اقتصاد و حتی ورزش – به خلق انسان عروسکی منجر می شود. یعنی کسی که تپه ای را فتح می کند  ، آنجا چادر می زند، ساکن می شود و سپس از بالای آن به دنیای اطراف نگاه می کند. برای او همه ی آدم های دیگری که آنجا نیستند کوچک و حقیر به نظر می رسند و این حقیر و کوچک دیدن آدم ها چنان ماهرانه در ذهنش می نشیند که تا وقتی آن بالاست هرگز متوجه نمی شود اسیر بزرگی تپه ای ناچیز شده است. این پروسه بعدا به خلق قواعد اخلاقیی منجر می شود که در همه ی جامعه پخش می شوند و به ارزش های انسان عادی آن جامعه تبدیل می گردند. برای مثال یکی از این ارزش ها که از همین راه در جامعه ی ما ریشه دوانده این است که انسان ایرانی در مقابل ناملایمات و مشکلات زندگی به جای تفکر، تعمق، استدلال و منطق به نفرین و دعا پناه می برد و اندیشه ی تسلیم و زندگی باری به هر جهت را جایگزین اندیشه ی مبارزه می کند و از خلق موقعیت های جدید غافل می ماند.

دوم اینکه هجوم افکار و اندیشه های رازورانه از آسیای شرقی و اروپا به داخل کشور،  به پیدایش خیل عظیمی از مشتاقان و علاقمندان به مسائل فوق طبیعی منجر شده که از بین آنها کسانی که هم به دنبال ورود به عرصه ی عملی مسائل درون گردی بوده اند و هم در عین حال روحیه ای محافظه کارانه داشته اند، به جای سیستم های وارداتی – که از پشتوانه فرهنگ ایرانی برخوردار نیستند -  سیستم های صوفی گری را که هم در جامعه ایران امتحان شده هستند و هم حداقل پشتوانه ای هزار ساله دارند، انتخاب کرده اند.

د ر این میان، حکومت که تفکر صوفی گری را به عنوان رقیبی برای اندیشه ی مذهبی خود تلقی کرده است، از دوجبهه سعی در کوبیدن فرقه های صوفیه داشته که به نظر می رسد در هر دو جبهه هم نتوانسته موفقیت چندانی کسب کند: از یک طرف با زور قانون و بگیر و ببند های حکومتی و از طرف دیگر با استدلالهای مذهبی

یک تناقض عمده که اخیرا در نوشته های روحانیون معتقد به ولایت فقیه و مدافعین خشک مذهب در ایران به چشم می خورد این است که هر جا با اندیشه های مخالف خود روبرو می شوند، این اندیشه ها را به جرم اینکه ریشه ایرانی ندارند نفی می کنند. در واقع آنها با بیان دو گزاره منطقی زیر  اندیشه خودشان را نقض می کنند:

اول: هر اندیشه ای که ریشه ایرانی ندارد فاقد اصالت است. ( با خواندن مقالاتی که در سایت تبیان و سایر سایت های مذهبی درباره تصوف نوشته شده به وضوح می توان دید که این مکتب را به دلیل آنکه ریشه های یونانی، مسیحی و هندی دارد مورد نقد قرار داده و فاقد اصالت معرفی می کنند)
دوم: ولایت فقیه ریشه ای الهی دارد و امتداد امامت است.
نتیجه ای که از دو گزاره فوق گرفته می شود این است که اندیشه ولایت فقیه فاقد اصالت است. بنابراین با فرض اینکه روحانیون معتقد به اصالت ولایت فقیه هستند، این استدلال از جانب آنها برای کوبیدن تصوف کاملا غیرمنطقی، نادرست و فاقد ارزش است.

استدلال دیگر در این زمینه این است که می گویند تصوف بدعتی ست در اسلام چون در زمان پیغمبر وجود نداشته و بعدها بوجود آمده. در این زمینه نقدهای بسیاری توسط متفکران و محققان شیعه و سنی نوشته شده که به دلیل ظرافت و پیچیدگی موضوع نوشتن درباره آنها موجب طولانی شدن این مطلب می شود. علاقمندان می توانند برای نمونه به نقدی که آقای امجد امام در وبلاگ خود بر کتاب تصوف در ترازوی سنت و قرآن نوشته است مراجعه نمایند.

کسی را که قصد عضویت در فرقه دارد ولی هنوز عضو رسمی آن نیست، در اصطلاح طالب می نامند. طالب بعد از اینکه علاقه ی خود را از طریق شرکت در جلسات فرقه و گفتگو با دیگران، به اثبات می رساند، بوسیله ی پیر دلیل به یکی از شیوخ آن فرقه که اجازه ی دستگیری (تشرف دادن) دارد، معرفی می شود. گفته شده است که شیخ فقط در صورتی می تواند یک طالب را به عضویت فرقه اش در آورد که قلبش به آن حکم دهد. ممکن است فردی در همان برخورد اول پذیرفته شود و به سلک درویشان در آید و ممکن است ماهها یا حتی سالها طالب باشد. در صورتی که شیخ تشخیص دهد، طالب را طی آیین تشرف به عضویت فرقه اش در می آورد. و از آن پس وی تبدیل به سالک می گردد. مراسم تشرف تقریبا شبیه به همین مراسم در فرقه های هندی ست. و با وجود تفاوت هایی در فرقه های مختلف صوفیه، کم وبیش یکسان اجرا می گردد. معمولا طالب، پارچه ای سپید، شیرینی، میوه، گل یا طلا با خود می آورد و طی این مراسم ذکری مخصوص به او داده می شود. ذکر یک ویژگی اصلی در فرقه های درون گردی صوفیه محسوب می شود. سالک، زیر نظر پیر دلیل اموزش های مختلف را می بیند و راه خود را آغاز می کند. او باید مقامات مختلفی را طی کند که ابتدا به صورت احوالات بر دل او می نشینند.

ایده ها مسئول آن چیزی نیستند که انسان از آنها می سازد. ورنر هایزنبرگ

منظور از مکتب درون گردی، سیستم یا مجموعه ای به هم پیوسته از روش های مختلفِ مراقبه است که می خواهد انسان را به دنیای غیر مادی وصل نماید. این مکاتب در کنار ادیان و مذاهب قدمتی به اندازه تاریخ زندگی بشر در کره خاکی دارند. کتاب های مقدس و فرهنگ جامعه دو منبعی هستند که معمولا مکاتب درون گردی به یکی یا هردوی آنها استناد می کنند. روش هایی که درون گردان هر جامعه طی هزاران سال و در بطن فرهنگ خود بوسیله آزمایش و خطا کشف کرده اند در کنار تفسیرهای ویژه ای از متون مقدس، مجموعه به هم پیوسته ای را تشکیل می دهد که در قالب یک مکتب درون گردی ظاهر می شود و در عین شباهت ظاهری، تفاوت های عمده ای با ادیان و مذاهب دارد. یکی از این تفاوت ها برای مثال این است که هر فردی می تواند به یک مذهب بپیوندد اما  پیوستن به یک مکتب درون گردی محتاج شرایطی تخصصی تر مثل رعایت تغذیه ویژه، عدم اعتیاد یا جسمی انعطاف پذیر است. هر چند که گوناگونی و تنوع بسیار زیاد این مکاتب موجب شده که برای هر فردی در هر شرایطی امکان پیوستن به یکی از آنها موجود باشد.

یک تفاوت دیگر این است که مذاهب و ادیان دارای کتب مقدسی هستند که ادعا می شود ریشه ای غیر انسانی دارند. در حالی که در مکاتب درون گردی ابتدا به گنجینه بسیار عظیمی از گفته ها، حکایات و تمثیلات بر می خوریم که توسط معتقدان به آن مکتب گفته یا نوشته شده و راهنمای پیروانش هست. هرجا هم که در این مکاتب به نوشته هایی که در فرهنگ یا دین آن جامعه مقدس شمرده می شود استناد شده این استناد کاملا با تلقی و تصور روحانیون و دین و مذهب رسمی جامعه فرق دارد. و به نوعی می توان آن را دست و پا کردن تاییدیه برای مکتب خود و زندگی بر اساس معتقدات خود بدون مزاحمت روحانیون آن جامعه برشمرد.

تفسیر روحانیون از مذهب خود تفسیری شریعتی و بر چگونگی رفتار در جامعه مبتنی ست. تاکید آنها بیشتر بر اخلاقیات و روابط بین افراد جامعه است. اینکه مثلا در کسب و کار یا در برخورد با موقعیت های مختلف چگونه باید رفتار نمود. معیار این افراد معمولا کتاب مقدسی ست که معتقدند باید نکات موجود در آن بر طبق تفسیری که ایشان دارند بدون کم و کاست اجرا شود. تاکید مکاتب درون گردی بیشتر بر دل و پیروی از صدای درون است و همین موجب شده که این مکاتب کمتر دچار دگم و تحجر شوند و همواره با تغییر جهان دستخوش تحول گردند. بر خلاف این دو دسته، تاکید علم تجربی بر عقل و تفکر است و با معیار منطق، درستی هر چیزی را در محک آزمایش می سنجد.

فرقه های درون گردی ریشه های جهان بینی خود و چهارچوب تفکرشان را از مذاهب و مکتب های درون گردی وام می گیرند. وقتی که انبوه مراسم، آیین ها، اصطلاحات و اسامی را از این فرقه ها کنار می زنیم به گزاره های اولیه ای بر می خوریم که مستقیما از مذهب یا مکتب خاصی ناشی شده اند. هرچقدر که گردانندگان فرقه با دلایل منطقی تر و شواهد محکمتری قدمت و ریشه دار بودن فرقه را در ذهن اعضا و پیروان خود  جا بیندازند، مشروعیت و اعتبارشان و به تبع آن تسلطشان بر اعضا و پیروانشان قوی تر می شود. برای مثال مطالعه تاریخی مکتب صوفی گری نشان می دهد که در ابتدا چیزی به اسم سلسله یا فرقه های درویشی وجود نداشت. برخورد دین اسلام، زرتشت و فلسفه ی یونان با هم در محدوده جغرافیایی ایران و عراق به تولد مکتبی جدید منجر شد که با این هر سه تفاوت هایی اساسی داشت و بعدها با سفرهای افرادی مثل حلاج به هند ویژگی های تفکر هندی نیز با آن درآمیخت. از زندگی کسانی که در این مقطع می زیسته اند و بعدها در سلسله های صوفی گری به عنوان اشخاصی برتر و فوق انسانی، جایگاهی مقدس یافتند، اطلاعات بسیار کمی در دست داریم که طبق معمول با اغراق گویی، مقدس پروری و قهرمان سازی ایرانی مخلوط شده اند. مکتب صوفی گری که ابتدا بر اساس ترک دنیا بوجود آمده و سپس با مفاهیمی مثل عشق، احوالات، سکوت و عدم مطرح کردن مفاهیم عرفانی در کوچه و بازار به پیچیدگی های آن افزوده شده بود، کم کم به تشکیل فرقه های صوفی گری منجر شد. چنان که به نوشته عبدالرحمن جامی اولین خانقاه در قرن چهارم هجری تاسیس گردید.

مرام ما آخرین مرام است و تا قیامت هروقت اسمی از دین بیاید همین است. من آنچه بدرد دین می خورد و اسمش دین است از تمام ادیان جوهرکشی کرده و گفته ام و آنچه را از دستورات و احکام و سیاست  و غیره که بدرد دین نمی خورد حذف کرده ام. نورعلی الهی، آثارالحق

هر فرقه درون گردی از چهار عنصر اساسی تشکیل شده است. رهبر فرقه، اعضاء آن، مناسک فرقه و جهان بینی.

رهبر فرقه: کسی ست که به گفته خودش برگزیده ی خداوند یا واسطه ی بین خدا و انسان است و می تواند دیگران را به آنچه که وی آزادی می خواند، برساند. او را معمولا با اسامی عام مثل رهبر، استاد یا مراد و اسامی خاصی مثل گورو، قطب یا ولی فقیه (اینکه ولایت فقیه یک فرقه است یا نه، خود بحثی جدا وبسیار مفصل است. اما همه ویژگی های یک فرقه مذهبی در پدیده ی ولایت فقیه دیده می شود.) می خوانند.  از نظر معتقدان، رهبر فرقه فردی مقدس است و گفته او همیشه بهترین و آخرین گفته است. حریم رهبر فرقه هرگز از سوی اعضایش مورد تهاجم قرار نمی گیرد و خط قرمزی ست که کسی حق عبور از آن را ندارد. مسائل مالی مربوط به فرقه مستقیما از سوی رهبر یا افرادی که او معین کرده است، مدیریت می شوند. اینکه سایر مردم یا افراد جامعه چه می خواهند و چه اهدافی را دنبال می کنند برای رهبر فرقه – تا آنجا که به موجودیت خود و فرقه اش صدمه ای نزند یا در تضاد با گسترش فرقه اش نباشد -  هیچ اهمیتی ندارد.

در کشورهای غربی از آنجا که فرقه ها ی درون گردی به عنوان جزئی از جامعه پذیرفته شده اند، همه مسائل مربوط به آنها شفاف و روشن است. هر فرقه ای حق دارد برای اعضاء جدید تبلیغ کند، مراکز معرفی یا اجرای مناسک داشته باشد و نشریات یا کتابهای خود را آزادانه به چاپ برساند. تعداد اعضاء کاملا مشخص است. همه فرقه ها موظفند که قانون اساسی جامعه را به رسمیت شناخته و قوانین مدنی را رعایت کنند. اما در جامعه ما اولا به دلیل تداخل دین و سیاست و  تشکیل حکومت فرقه ای و ثانیا به دلیل تعریف نشدن یا نهادینه نشدن این پدیده، فرقه ها همواره در سایه به سر می برند. تا آنجا که خطری برای سیستم حاکم نداشته باشند، تحمل می شوند و به مجرد اینکه حکومت احساس کند خطری از جانب فرقه ها متوجه قدرتش هست، به سرکوب آنها اقدام می کند.(مثل حوادث و مشکلاتی که اخیرا برای دراویش گنابادی پیش آمده است

اعضای فرقه های درون گردی افرادی جستجوگر و غالبا بی ریا هستند که برای رسیدن به حقیقت به فرقه ی مورد نظر گرویده اند. آنها پس از ورود به فرقه با روش های مختلفی تحت آموزش قرار می گیرند و  در تلاش برای جای گرفتن در سلسله مراتب قدرت و مقام درون فرقه، سعی می کنند همه ی آموزش ها را مو بمو یاد گرفته و در عمل به کار بندند. هدف اصلی که رسیدن به حقیقت است بعد از مدتی با اهداف فرعی مثل تلاش برای نزدیکی به اعضای قدیمی تر که طبیعتا دارای مقامی بالاتر هستند، یا تلاش برای تبلیغ فرقه کمرنگ می شود. علت اصلی کم رنگی این هدف این است که رسیدن به حقیقت به شکلی خودکار و ماهرانه با اهداف حاشیه ای مرتبط می شود. علت دیگرش این است که در ادبیات فرقه ( حالا فرق نمی کند کدام فرقه ی درون گردی) عضو شدن به منزله ی پیدا کردن حقیقت است.

در فرقه های درون گردی شرایط عضویت فرد جدید به شکلی روشن و دقیق نوشته یا توضیح داده شده است. و عضویت در آنها محتاج ثبت نام رسمی یا گذراندن آیین تشرف است. عضو جدید معمولا موظف است هدیه ای برای رهبر فرقه بیاورد و  نیز به فرقه ی مورد نظر کمک مالی نماید.

در همه ی فرقه های درون گردی سه اصل اساسی به عضو جدید آموخته می شود که البته هر فرقه ای این اصول را با اصطلاحات خاص خود تعریف می کند:

اصل سکوت: عضو جدید اکنون و با پشت سر گذاشتن آیین تشرف، تولدی تازه وشخصیتی نو یافته است. او باید اسرار فرقه را که اکنون جزئی از آن است حفظ نماید و آن را از دسترس مردم عادی دور نگه دارد.

اصل برگزیده گی: به عضو جدید فهمانده می شود که او فردی برگزیده است و نیروی برتر کائنات جسم او را محلی مناسب برای تجلی خود قرار داده است. در غیر این صورت او نمی توانست آن فرقه را پیدا کند و به آن بپیوندد. به همین دلیل او موظف است که تمام هستی خود را در این راه فدا نماید و هر چه بیشتر خود را وقف فرقه و آموزشهای آن نماید، سریع تر می تواند به مقامات بالا رسیده و اسرار هستی را دریابد.

اصل قربانی: برای عضو جدید توضیح داده می شود که هر عملی دارای عکس العملی ست و برای راضی نگه داشتن نیروی برتر کائنات و البته رهبر فرقه که تجلی اصلی این نیروست باید قیمتی بپردازد. این قربانی می تواند وقت، پول، یا حتی جان او باشد.

به جز اصل سکوت، دو اصل دیگر هیچ وقت به روشنی توضیح داده نمی شوند و همواره در لباسی از الفاظ و معانی معنوی پیچیده می شوند طوری که عضو جدید همیشه فکر می کند خودش به این اصول رسیده و اجرای آنها نشانه پیشرفت معنوی اوست.